یکی دیگر از مسائلی که محل اختلاف بین خداباوران و آتئیست ها است ، مسئله جبر و اختیار است. البته این مسئله عمری به درازای تاریخ دارد اما با برخی آزمایشات جدید دوباره این مسئله بر سر زبان ها افتاده است.  آتئیست ها بیشتر تمایل به سو استفاده از تحقیقات علمی دارند و به صراحت میگویند که با وجود جبر ، دیگر بر شخص گناه کار هیچ سرزنشی نیست چون مغلوب جیر و دترمینیسم شده است. در این پست به نقد این دیدگاه مینشینیم.....
  نقد جبرگرایی  
اصل مسئله
بنجامین لیبت با استفاده از زمانی که شرکت‌کننده متوجه ساعت می‌شد و زمانی که دکمه را فشار می‌داد، زمان دقیق تصمیم خودآگاه را محاسبه کرد. سپس زمان تصمیم را با زمانِ جهشی در فعالیت مغزی که تحقیقات پیشین نشان داده بود، نمایانگر تصمیم‌گیری است، مقایسه کرد. او دریافت که فعالیت مغزی به طور میانگین، ۳۰۰ میلی‌ثانیه پیش از آنکه افراد نسبت به تصمیم‌گیری آگاه شوند، صورت می‌گیرد. این تغییر در فعالیت مغز که قبل از تصمیم‌های آگاهانه صورت می‌گیرد، پتانسیل آمادگی نامیده می‌شود، و آن را سیلی‌ای به صورت نظریۀ اختیار می‌دانند، چرا که نشان می‌دهد مغز بسیار پیش از آنکه ما “تصمیم” به انجام کاری بگیریم، مغز خود را برای انجام آن آماده می‌کند.

نقد آن
 ارون شورگر، از موسسه ملی بهداشت و پژوهش پزشکی در سکلی، فرانسه، می گوید: "در مجموع، حتی کسانی که منتقد کار لیبت بوده اند آن [پیش] فرض را به چالش نکشیده اند."یک تلاش به این منظور در سال 2009 صورت گرفت.  جودی ترونا و جف میلر، از دانشگاه اوتاگو در داندین، نیوزیلند، از داوطلبان خواستند تا، پس از شنیدن یک زنگمایه (آوا)، تصمیم بگیرند که آیا می خواهند بر روی یک کیبورد بزنند یا نه.  [در این آزمایش] آمادگی بالقوه بی توجه به تصمیم داوطلبان حضور داشت، که خود القاگر آن بود که آمادگی بالقوه نمایانگر آماده شدن مغز برای حرکت نبود.  اما، این که چه معنایی داشت نیز روشن نبود.اکنون شورگر و همکارانش توضیحی را ارایه کرده اند.  آنها با یک پرسش آغاز نمودند: مغز چگونه برای انجام یک حرکت غیر ارادی تصمیم گیری می کند؟  در جستجوی سرنخی، آنها دیگر سناریوهای تصمیم گیری را مورد بررسی قرار دادند.  مطالعه های پیشین نشان داده است هنگامی که ما، برای نمونه، تصمیمی را بر پایه ورودی های دیداری می گیریم، اجتماعاتی از نرون ها شروع به انباشت مستندهای دیداری به نفع نتایج ممکن گوناگون می کنند.  یک تصمیم هنگامی کلید می خورد که مستندهایی به سود یک نتیجه مشخص [از آن نتایج ممکن] به اندازه کافی توانمند می شود که اجتماعات نرونی مرتبط را از یک آستانه عبور دهد.
https://www.newscientist.com/article/dn22144-brain-might-not-stand-in-the-way-of-free-will
رفرنس آکادمیک آزمایش شورگر
http://www.pnas.org/content/109/42/E2904
حتی اگر شروع این فرآیند را هم غیر ارادی و بر مبنای جبر بدانیم، ادامه  تصمیمات انسان بر مبنای جبر نیست!! زیرا انسان میتواند آن را وتو کند و از ادامه آن سر باز زند!!
 But the conscious function could still control the outcome; it can veto the act. Free will is therefore not excluded
از دپارتمان فسلفه دانشگاه کالیفرنیا
http://www.ingentaconnect.com/content/imp/jcs/1999/00000006/F0020008/966
اریک کندل برنده جایزه نوبل در کتاب در جستجوی حافظه درباره این 2 جریان فکری می نویسد: روان کاری مغز نیز مانند سلف خود , فلسفه نمی تواند این معما را حل کند و هیچ یک از این دو رشته نمی توانستند تعارض بین تجربه گرایی و خردگرایی را  درباره ذهن را حل کنند به تحقیق و آزمایش روی مغز نیاز بود ما در خلال آزمایش دربافتیم دریافتیم هر دو این دیدگاه شایستگی خاص خود را داشته اند و مکمل هم دیگر بوده اند، این که ژن های ما تعیین کننده اتصال های بین نورون ها هستند، اما تجربه های ما می تواند این اتصالات را تغییر دهد، کندل در اینجا از انعطاف پذیری عصبی  NEUROPLASTICITY  صحبت می کند.
اسکرین شات از کتاب
http://s8.picofile.com/file/8293263576/photo_2017_04_27_10_50_14.jpg

اختیار در فیزیک
در این مقاله از سایت علمی sciencenews نشان داده میشود که کوانتوم فیزیک راهش را به سوی اختیار گرایی سوق داده است
Finding a quantum way to make free will possible
https://www.sciencenews.org/blog/context/finding-quantum-way-make-free-will-possible
در دانشگاه استنفورد: نظریه ی کوانتومی، نوعی تصادف یا شانس را معرفی نمود که در مقابل دیدگاه جبرگرایی، قدعلم کرد. تصادف کوانتومی بیان می کند که در پدیده هایی مانند تابش خودبخودی نور، واپاشی رادیواکتیو یا سایر مثال های کاهش حالت، آینده ی بنیادی طبیعت، مستقل از جهل یا دانش ما، دارای عدم قطعیت خواهد بود،
Quantum theory introduced an element of randomness standing out against the previous deterministic worldview,
https://plato.stanford.edu/entries/qt-consciousness/
میچو کاکو: کوانتوم به همه مباحث جبر و اختیار پایان داده است ، چون کوانتوم به ما میگوید چیزی بنام جبر وجود ندارد زیرا حرکت الکترون ها کاملا شانسی و تصادفی است
https://goo.gl/Ke51NW
در سایت بیگ تینک: کوانتوم فیزیک از اختیار انسانی حمایت میکند
Quantum Mechanics Supports Free Will
http://bigthink.com/experts-corner/quantum-mechanics-supports-free-will
ساینتیفیک آمریکن نیز با چهار استدلال نشان میدهد که کوانتوم فیزیک از اراده آزاد حمایت میکند
The Quantum Physics of Free Will
https://www.scientificamerican.com/article/quantum-physics-free-will/

اختیار در زیست شناسی
در مقاله ای زیبا در هافینگتون پست Deepak Chopra استدلال میکند که نظریه تکامل تمایل به اختیار انسانی دارد
I Am the Master of My Fate — A New Take on Free Will
http://www.huffingtonpost.com/deepak-chopra/i-am-the-master-of-my-fat_b_6054828.html
تحقیقات دانشگاه کالیفرنیا منتشر شده در ساینس  دیلی نشان میدهد که حتی تفاوت های فرهنگی نیر بر dna تاثیر گذار است
Cultural differences may leave their mark on DNA
https://www.sciencedaily.com/releases/2017/01/170110120638.htm
مجله دیسکاوری نیز گزارش میدهد که اپی ژنتیک به ما میگوید dna های ما سرنوست ما را تعیین نمیکنند!!
DNA Is Not Destiny: The New Science of Epigenetics
http://discovermagazine.com/2006/nov/cover

اثرات منفی جبرگرایی
جبرگرایی در حوره اخلاق میتواند نتایج وحشتناکی را ار خود بر جای بگذارد!! دیگر قتل و غارت و دزدی و دروغ گناه نیست و شخص گناه کار ، خطایی نکرده است چون تحت تاثیر جبر بوده است!! بر همین اساس  کتابی تحت عنوان An Essay on Free Will  از دانشگاه آکسفورد منتشر شده در ژورنال philpapers نتیجه میگیرد که باید جبرگرایی طرد شود
believing moral responsiblity to be indubitable, he concludes that determinism should be rejected.
https://philpapers.org/rec/VANAEO
محققانی از دانشگاه کلمیبیا طی تحقیقاتی که در ژورنال sagepub منتشر شده است نتیجه گرفته اند که جبرگرایی تقلب و دزدی افزایش میدهد
Does moral behavior draw on a belief in free will? Two experiments examined whether inducing participants to believe that human behavior is predetermined would encourage cheating.
http://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1111/j.1467-9280.2008.02045.x
در آزمایشی دیگر نیز محققانی از دانشگاه فلوریدا و کنتاکی با انجام سه آزمایش مختلف نتیجه گرفته افته اند که اعتقاد به اختیار باعث افزایش انگیزه و افزایش نشاط و سودمندی میشود و اعتقاد به جبرگرایی باعث اثرات نامطلوب اجتماعی و پرخاشگری میشود
Laypersons' belief in free will may foster a sense of thoughtful reflection and willingness to exert energy, thereby promoting helpfulness and reducing aggression, and so disbelief in free will may make behavior more reliant on selfish, automatic impulses and therefore less socially desirable. Three studies tested the hypothesis that disbelief in free will would be linked with decreased helping and increased aggression
http://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/0146167208327217
اعتقاد به جبرگرایی با کاهش شادی همراه است
Where belief in free will is linked to happiness
ژورنال frontiersin
https://www.sciencedaily.com/releases/2017/01/170123115153.htm

نتیجه
دانشگاه هاوایی در مقاله ای تحت عنوان Determinism And Free Will نتیجه میگیرد که:برای اینکه خودمان را ارتقا دهیم باید اختیار و آزادی انسان را پیش فرض بدانیم.برای اینکه جهانمان را بسازیم باید قدرت اختیار و آزادی انسان را تصدیق کنیم. برای اینکه اخلاقیات را قانونمند کنیم باید قدرت اراده انسانی را نظام سازی کنیم.برای اینکه منطقی فکر کنیم ما نباید به چیزی غیر از قدرت اراده و آزادی انسان فکر کنیم
To try to improve ourselves, we must presume freedom. To create a just world, we must affirm freedom. To morally legislate, we must hypothesize freedom. As rational beings we should do no other
https://www.hawaii.edu/powerkills/DPF.CHAP30.HTM